O Αρχάγγελος Σήμερα

Ο Αρχάγγελος σήμερα αποτελεί ομονυμο Δήμο της Ανατολικης Ρόδου περιλαμβανοντας τις κοινότητες Μασσάρων και Μαλώνας. Ο Αρχάγγελος βρίσκεται στην Νοτιοανατολική πλευρά του Νησιού σε απόσταση , 28 χιλιομέτρων από την πόλη της Ρόδου , 2 χιλιομέτρων από την ακτή , σε γεωγραφικό υψόμετρο 161 μέτρων και με έκταση που ξεπερνά τις 48.000 τετραγωνικά στρέμματα. Αριστερά και στην είσοδο του Αρχαγγέλου βρίσκεται το Κέντρο Υγείας Αρχαγγέλου που παρέχει Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Την φανταστική θέα που αντικρίζουμε καθώς βαίνουμε προς την κωμόπολη του Αρχαγγέλου μας την προσφέρουν τα δύο βουνά , ο Προφήτης Ηλίας στην Νοτιοανατολική πλευρά και ο Κάραβος στην δυτική πλευρά , βουνά που σκιάζουν Νοτιοανατολικά την κωμόπολη κατά τις πρωινές ώρες και δυτικά κατά τις απογευματινές ώρες. Η κωμόπολη του Αρχαγγέλου απλώνεται μπροστά από το δύο βουνά και καταλαμβάνει τα 5.000 τετραγωνικά στρέμματα αφήνοντας μία πεδιάδα , από ελαιώνα να καταλαμβάνει τα υπόλοιπα 35.000 τετραγωνικά στρέμματα της εκτάσεώς του Δήμου , που στα άκρα της έχει μία συνοριακή οροσειρά να την περικυκλώνει .

Στο εσωτερικό του Αρχαγγέλου βρίσκουμε τα στενά δρομάκια, κοντά και γύρο από την Εκκλησία του Ταξιάρχη που αντιπροσωπεύει τον Πολιούχο του Αρχαγγέλου "Αρχάγγελο Μιχαήλ " , ανάμεσα στα στενά δρομάκια τα παραδοσιακά σπίτια που κρύβουν μέσα τους την Αρχαγγελίτικη παράδοση . Στο κέντρο, μπροστά στο Δημαρχείο , έχουμε την πλατεία Αφεντικά και γύρο από αυτήν της διάφορες επιχειρήσεις που δίνουν ζωντάνια στην κωμόπολη κατά τις ώρες των συναλλαγών και τις βραδινές ώρες. Τα παραδοσιακά καφενεία , τα εστιατόρια με τα Αρχαγγελίτικα φαγητά , τα ξενοδοχεία και τα πανσιόν βοηθούν στην επιβίωση και παραμονή του αλλοδαπού πληθυσμού του Αρχαγγέλου.

Στον Αρχάγγελο σήμερα έχουμε : Πρώτο Γυμνάσιο Λύκειο , Πρώτο Δημοτικό Σχολείο , Δεύτερο Δημοτικό Σχολείο , Πρώτο κρατικό παιδικό σταθμό , ιδιωτικό παιδικό σταθμό , Πρώτο και Δεύτερο Νηπιαγωγείο , Πρώτο Αστυνομικό Τμήμα , υπερσύγχρονο Γήπεδο Ποδοσφαίρου , υπερσύγχρονο Γυμναστήριο, Κέντρο Υγείας, Τράπεζες και Ταχυδρομείο. Επίσης στον Αρχάγγελο συναντάμε διάφορα μοναστήρια όπως το μοναστήρι των "Αγίων Αποστόλων" που μπροστά του βρίσκεται το νεκροταφείο της κωμόπολης. Το μοναστήρι του "Αγίου Αντώνη" στο κέντρο, του "Αγίου Γιάννη" στα στενά δρομάκια , του "Αγίου Γεωργίου" στο Κάστρο και μία σειρά διαφόρων μοναστηριών που βρίσκονται απλωμένα στην έκταση του Αρχαγγέλου όπως η πασίγνωστη Μονή Τσαμπίκας που βρίσκεται σε ύψωμα κοντά στο χωριό και χτίστηκε πρίν απο 700 περίπου χρόνια. Ο Αρχάγγελος σήμερα εξακολουθεί να διατηρεί και να προικίζει την τέχνη των κεραμικών που από τόσο παλιά συσχετίζεται με τον τόπο μας , όπως επίσης και την τέχνη της χειροποίητης ταπητουργίας. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αρχαγγέλου " Ο ΑΙΘΩΝΑΣ" φροντίζει να ξυπνά της παραδόσεις του τόπου μας. Μια ξεχωριστή ομορφιά στον Αρχάγγελο του σήμερα δίνουν οι τρείς παραλίες των Στεγνών της Τσαμπίκας και του Χαρακίου.Ο Αρχάγγελος σήμερα περήφανα διατηρεί τα ήθη, έθιμα και της παραδόσεις που οι ρίζες τους χάνονται στα βάθη των αιώνων ενώ παράλληλα διατηρεί και μια ξεχωριστή παρουσία στον τομέα της κοινωνικής ανάπτυξης βάζοντας τα θεμέλια για μια σύγχρονη δημιουργική και παραγωγική πόλη γεμάτη απλούς και φιλικούς ανθρώπους οι οποίοι υποδέχονται κάθε επισκέπτη.

Απο το 1998 έχουμε την συνένωση με τις κοινότητες Μαλώνας κα Μασσάρων.

Ιστορική Αναδρομή

Το 1500 π.Χ οι "Αχαιοί" είναι οι πρώτοι Έλληνες κάτοικοι που αποικούν στην περιοχή της σημερινής "Φιλέρημου" που τότε λεγόταν "Αχαΐα". Το 1100 π.Χ. με το τέλος του "Μυκηναϊκού πολέμου" γίνεται κάθοδος των "Δωριέων" στην Ρόδο και κτίζονται οι τρεις πόλεις κράτη της Ρόδου : "Λίνδος - Ιαλυσός και Κάμιρος", που μαζί με την "Κω , Κνίδο και Αλικαρνασσό" ιδρύουν τη Δωρική Εξάπολη. Το 408 π.Χ. αναφαίνεται η πόλη της Ρόδου που αναπτύσσεται σε βάρος των τριών άλλων πόλεων του νησιού. Πριν από το ιστορικό αυτό γεγονός κάθε πολιτεία είχε τους δικούς της δήμους , κωμοπόλεις και χωριά, όπως θα λέγαμε σήμερα. Ο Αρχάγγελος ήταν τότε γνωστός ως Δήμος Ποντορέων (από το Πόντος και όρος-θάλασσα και βουνό) που ανήκε στο κράτος της Ιαλυσού και βρισκόταν στην παραλιακή θέση Πετρώνας, που στο Μεσαίωνα μεταφέρθηκε στο εσωτερικό για ασφάλεια απο τις πειρατικές επιδρομές και πήρε το όνομα Αρχάγγελος. Ίχνη κατοίκησης διαπιστώνονται με βάση τα αρχαιολογικά ευρήματα από την Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού, στο σπήλαιο του Κουμέλου και ασφαλώς στη γύρω περιοχή του "Κεραμιού", στον Αναγρό και στα Μαλά - "Πετροκοπιό". Η κατοίκηση εξαπλώνεται με την πάροδο των χρόνων στις γύρω περιοχές και σχηματίζονται οικισμοί στη "Σύρα, Στεγνά, Φαγιού, πλαγιές της Κυράς, Γεμαχί, Κυρά Ναπενή, Νάπες, Λιπαρή, Σεραφί, Αμπάς" και αλλού. Η σημερινή θέση του χωριού φαίνεται να κατοικείται από τα παλιά χρόνια , αφού βρίσκεται στο κέντρο περίπου όλων των παραπάνω οικισμών. Η ταύτιση του Δήμου "Ποντωρέων" με τη σημερινή περιοχή Αρχαγγέλου κρατά κατά τα Ευρήματα μέχρι τον 2οαιώνα μ.Χ. , όπου παίρνει και το όνομα Αρχάγγελος , όπως το συναντάμε στα διατάγματα των ιπποτών τον 15ο αιώνα μ.Χ., και συγκεκριμένα το 1309 μ.Χ. η Ρόδος και ο Αρχάγγελος τίθενται υπο την εξουσία των Ιπποτών του Αγίου Ιωάνου μέχρι το 1522 μ.Χ. Στα χρόνια αυτά χτίστηκε και το κάστρο (1476) φρούριο για την προστασία των κατοίκων, ερείπια του οποίου σώζονται μέχρι σήμερα Τα Αρχαιολογικά Ευρήματα της περιοχής Αρχαγγέλου , που στηρίχθηκε το όνομα "ΠΟΝΤΟΡΕΙΑ" και η ταύτιση του Δήμου Αρχαγγέλου με την Ιαλυσό , φαίνονται από τα παρακάτω :

      1. Μαρμάρινη πλάκα που βρέθηκε στη Στάσσουσα από Δανό αρχαιολόγο το 1906 και σήμερα είναι στο Μουσείο της Κοπεγχάγης με την επιγραφή :"ΠΟΝΤΩΡΕΩΝ , ΑΡΤΑΜΙΤΙΟΥ, ΙΚΑΔΙ ΑΡΤΕΜΕΙ , ΕΣ ΦΑΓΑΣ ΑΙΓΑ, ΚΑΙΤΑ ΑΦΙΕΡΟΣ, ΟΥΕΙ ΙΕΡΕΙΑ". Από την επιγραφή αυτή μαθαίνουμε ότι στο ιερό της "Αρτέμιδος" , στην περιοχή του "Φαγιού", οι "Ποντωρείς" γιόρταζαν στις είκοσι "Αρταμίτου" (μήνας του Ροδιακού ημερολογίου) και ότι η ιέρεια θυσίαζε αίγα και προσφερόταν είδος ψωμιού.
      2. Τετράπλευρη βάση κυλινδρικού βωμού που βρήκαν οι Ιταλοί στη θέση "Ψίθος" της "Σύρας" το 1915. Αυτή μεταφέρθηκε και τοποθετήθηκε όπως θα θυμούνται οι παλιοί , στο φανάρι στ' Αφεντικά. Μετά την κατεδάφιση του αφού έμεινε για αρκετά χρόνια στην αυλή του Γυμνασίου , μεταφέρθηκε ύστερα και βρίσκεται στο Μουσείο της Ρόδου. Σε μια πλευρά της βάσης είναι γραμμένη η επιγραφή: "ΑΥΤΟΚΡΑΤΗ, ΔΑΜΟΣΘΕΝΕΥΣ , ΠΟΝΤΩΡΕΙΣ" . Επρόκειτο , κατά πάσα πιθανότητα , για διπλή βάση αναθήματος , σε ιερό του Δήμου "Ποντωρείων" , για κάποιο Αυτοκράτη του Δημοσθένους. Στο Δήμο "Ποντορείας" φαίνεται να ανήκε και η περιοχή των "Κολυμπιών". Τα τελευταία χρόνια βρέθηκε εκεί επιτύμβια πλάκα με την επιγραφή : "ΕΥΘΑΛΙΔΑΣ , ΤΑΛΜΑΚΡΑΤΕΥΣ , ΠΟΝΤΩΡΕΥΣ".
      3. Η υπαγωγή της "Ποντώρειας" στην "Ιαλυσία" βασίστηκε στις επιγραφές και τα αρχαιολογικά ευρήματα που είναι : Ο κατάλογος των Ιερέων Του "Ερεθιμίου Απόλλωνος" λατρευτικό κέντρο της "Ιαλυσίας" που βρισκόταν κοντά στο σημερινό χωριό "Θεολόγος". Πρόκειται για μαρμάρινη στήλη στην οποία αναγράφονται τα ονόματα ιερέων που υπηρέτησαν από το 63 μέχρι το 36 π.Χ. Ανάμεσα στα 28 ονόματα ιερέων της παραπάνω περιόδου , από διάφορους δήμους της "Ιαλυσίας" , αναφέρονται και 6 ονόματα "Ποντωρείων" , οι περισσότεροι από κάθε άλλο δήμο , εκτός του δήμου "Ιστανίων", στον οποίο ανήκε το ιερό.
      4. Από μια άλλη επιγραφή της "Λίνδου" του 2ου μ.Χ. αιώνα αφιερωμένη σε κάποια προσωπικότητα με το όνομα "Τίτος Φλασίου Λεόντος" μαθαίνουμε ότι αυτός είχε διατελέσει ιερέας εκτός από τη Ρόδο και τις τρεις παλαιές πόλεις της " Ήρας της Ποντωρείας της Ιαλυσίας , Ιαλυσό , Λίνδο ,Κάμιρο" και στο ιερό του "Διός". Επίσης από χειρόγραφο Επιγραφής της Ακρόπολης της "Ιαλυσού" , συμπεραίνεται η υπαγωγή του δήμου "Ποντωρέων" σ' αυτή.
      5. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι από τις επιγραφές που βρέθηκαν μέχρι τώρα μαρτυρείται η ύπαρξη στην περιοχή , των ιερών της "Αρτέμιδος" στου "Φαγιού" , του "Διός" και της " Ήρας" και της "Δήμητρας" , σε άγνωστα μέρη τα δύο τελευταία.

Ο Αρχάγγελος του σήμερα παίρνει το όνομα του από τον Ταξιάρχη Πολιούχο της πόλης , "Αρχάγγελο Μιχαήλ".

Τέχνη

Kεραμευτική ή Kεραμική. Η τέχνη του κεραμέα, η κατασκευή αγγείων και άλλων σκευών από άργιλο κυρίως, αλλά και από άλλα υλικά, όπως ο καολίνης, που είναι καθαρότερο είδος αργίλου, κατάλληλο για την κατασκευή πορσελάνης και φαγεντιανών αγγείων, ο λευκόλιθος, η μαρμαρόσκονη . Τα πήλινα προϊόντα, που από τη φύση του υλικού τους αντέχουν στην επίδραση του χρόνου και της ατμόσφαιρας και δεν οξειδώνονται ούτε αποσαθρώνονται, είχαν σημαντικότατη θέση στη ζωή και την οικονομία του ανθρώπου και για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο απ' ό,τι ο σίδηρος και τα άλλα μέταλλα. Στον Αρχάγγελο, η πανάρχαια τέχνη της Κεραμικής βρήκε γόνιμο έδαφος αγαπήθηκε και μεγαλούργησε όσο σε κανένα άλλο σημείο της Ρόδου. Η τέχνη του Κεραμέα ξεκίνησε στον Αρχάγγελο στην περιοχή του Πετρώνα , λίγο πριν την παραλία Στεγνών του Αρχαγγέλου. Ο Πετρώνας έδωσε το όνομα του στους μαστόρους του Πηλίου , (ο ιδιωτικός χώρος που κατασκευάζονται τα πήλινα αγγεία) και οι Πετρωνιάτες ταυτίστηκαν με τους αγγειοπλάστες. Από Ιστορικά κείμενα αναφέρεται ότι ο Ιουστινιανός ο Β' πήρε τα τούβλα από την περιοχή του Πετρώνα για να χτιστεί ο τεράστιος τρούλος της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, γιατί ήταν τα ελαφρότερα που βρέθηκαν στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στην περιοχή αυτή διατηρήθηκε η αγγειοπλαστική σε ακμή μέχρι το τέλος του Β' παγκόσμιου πολέμου. Από τον 5ον αιώνα π.Χ τα εργαστήρια του Πετρώνα προμήθευαν όχι μόνο το μεγάλο χωριό Αρχάγγελος με οικιακά και αγροτικά είδη σε κεραμικά, αλλά όλη τη Ρόδο και τα απέναντι παράλια της Μικρά Ασίας. Η μεταφορά των κεραμικών ειδών γινόταν με καΐκια που ξεκινούσαν από την παραλία Στεγνά. Σήμερα στον Αρχάγγελο η τέχνη της κεραμικής εξακολουθεί να κρατά τα πρωτεία αφού η βιομηχανία κεραμικών που διαθέτει δεν σταμάτησε να προμηθεύει την ευρύτερη περιοχή.

Παράδοση

Τα σπίτια του Αρχαγγέλου χρονολογούνται πάνω από 100 χρόνια. Εξωτερικά τα σπίτια έχουν μια λιτή και απλή αισθητική που βασίζεται κυρίως στην μεγάλη πλαστικότητα των όγκων σαν σύνολο στις αναλογίες των διαστάσεων, στη διάρθρωση των ανοιγμάτων, την υφή των επιφανειών, τις καμινάδες κ.λ.π. και συχνά στη χρίση χρωμάτων που εναρμονίζουν το κτίσμα με το φυσικό του περίγυρο. Η πρόσοψη του σπιτιού βγαίνει κατευθείαν στο δρόμο ή στην αυλή που μεσολαβεί ανάμεσα στο δρόμο και στο σπίτι .Η εξωτερική πόρτα της αυλής έχει ύψος 1,70-1,90μ. , που συναντάμε κυρίως στα παλαιότερα αγροτικά σπίτια, και σ' αρκετό ύψος από το υπέδαφος 1 έως 3 μικρά παράθυρα διαστάσεων 50Χ60 ή 60Χ75 εκ. Πολλές φορές πάνω από την πόρτα υπάρχει πλάκα με σταυρό και συχνά αναγράφεται και η ημερομηνία κατασκευής του σπιτιού. Η εσωτερική διάρθρωση του σπιτιού, είναι με βάση τους πάγκους και τα ξύλινα υπερυψωμένα επίπεδα (αμπαταρός) εξασφάλιζε όλες τις λειτουργικές ανάγκες του σπιτιού, τόσο για τους κατοίκους του, όσο και για τα ζώα, που αρχικά έμεναν κι αυτά στο ίδιο σπίτι, στην μέσα μεριά όπως την ονόμαζαν. Η θέση και η ονομασία των εσωτερικών ξύλινων διαμορφώσεων διαφοροποιούνται ανάλογα με τους οικισμούς ή τις περιοχές. To τζάκι τοποθετείτε στον τοίχο της πρόσοψης του σπιτιού , συνήθως στη γωνία κοντά στην πόρτα. Το δάπεδο του τζακιού , υπερυψωμένο κατά 20-30 εκ - ο "σουφάς" όπως αποκαλείται. Απέναντι από το τζάκι βρίσκεται το κρεβάτι το οποίο είναι κατασκευασμένο από ξύλο. Ο χώρος κάτω από το κρεβάτι ονομάζεται αποκρέβατος και χρησιμοποιείται σαν αποθήκη για είδη διατροφής , επικοινωνεί με τον κύριο χώρο με μικρό πορτάκι. Μπροστά στο κρεβάτι του ζευγαριού τοποθετούνται τα ξύλινα σκαλιστά καγκελάκια (παραμακλίκια) , με άνοιγμα στο μέσον και ξύλινη σκάλα. Απαραίτητο συμπλήρωμα της εσωτερικής διαμόρφωσης ένας ή δύο πάγκοι, ο πάγκος κοντά στο κρεβάτι και ο πάγκος στο μεγάλο τοίχο, ανάμεσα στα δύο υπερυψωμένα επίπεδα του χώρου , στη μέσα χώρα ή την καμάρα. Οι πάγκοι αυτοί χρησιμεύουν για την φύλαξη ρούχων και ξηρών καρπών. Η εσωτερική διακόσμηση του χώρου είναι συχνά πολύ ενδιαφέρουσα και κρατά την παραδοσιακή μορφή της ως τις μέρες μας: πλούσια κεντήματα, υφαντά, πιάτα και κανάτια στα ράφια. Πολλές φορές τα πιάτα καλύπτουν ολόκληρη την πλευρά του σπιτιού, απ'όπου και η ονομασία πιατελλότοιχος. Επίσης μαζί με τα πιάτα τοποθετούν μέσα σε κορνίζες φωτογραφίες, κεντήματα. Αρκετές φορές βρίσκουμε τον καθρέφτη στο μέσο του πιατελλότοιχου. Οι λειτουργίες του σπιτιού είναι η βοηθητικοί χώροι (το μαγειρείο, οι στάβλοι των ζώων, ο φούρνος) αναπτύχθηκαν έξω από το βασικό πυρήνα - ο οποίος παραμένει πάντα αναλλοίωτος σαν κύρια κατοικία. Ο φούρνος τοποθετείται έξω από το σπίτι, αλλά μέσα στην αυλή.

Γλώσσα

Ο Αρχάγγελος είναι ένα συναρπαστικό χωριό. Έχει πολλές δικές του παραδόσεις, και δική του ξεχωριστή διάλεκτο, η οποία ξεχωρίζει από οπουδήποτε αλλού στο νησί! Οι κάτοικοι του Αρχαγγέλου είναι επίσης διαφορετικοί σε πολλούς τρόπους από τους ανθρώπους που θα βρείτε σε άλλα μέρη του νησιού. Και ο λόγος; Επειδή κατάγονται από την Κύπρο και έχουν φέρει μαζί τους τα κυπριακά ήθη και έθιμα, την κυπριακή νοοτροπία, αλλά προπάντων τη κυπριακή διάλεκτο την οποία έχουν διατηρήσει δια μέσου των αιώνων και την χρησιμοποιούν μέχρι και σήμερα. Όχι μόνο αυτό αλλά μάλιστα μιλούν ατόφια το παφίτικο κυπριακό ιδίωμα το οποίο χαρακτηρίζεται από τη τάση του να αφαιρεί φωνήεντα από τις λέξεις και τον τραχύ και βαρύ τρόπο ομιλίας. Γι' αυτό το λόγο είναι πολύ πιθανό οι αρχικοί κάτοικοι του Αρχάγγελου να είναι μέτοικοι από την Πάφο αφού χρησιμοποιούν λέξεις και τρόπο ομιλίας που μόνο στην Πάφο ακούγονται. Η διάλεκτος του Αρχαγγέλου ονομάζεται Αρχαγγελίτικα. Τα Αρχεγγελίτικα είναι ακριβώς όπως την κυπριακή διάλεκτο με το χαρακτηριστικό ιδίωμα της Πάφου μαζί με τοπικές λέξεις. Είναι πολύ εύκολα ένας Κύπριος να συνομιλήσει στα κυπριακά με τους Αρχαγγελίτες, και ακούγοντάς τους να μιλούν θα νομίζει ότι βρίσκεται σε κάποιο χωριό της Πάφου και όχι στην Ρόδο. Πιο κάτω παραθέτουμε μια ιστοσελίδα που περιέχει κυπριακές λέξεις που έχουν διατηρηθεί δια μέσου των αιώνων στον Αρχάγγελο και που χρησιμοποιούνται και μέχρι σήμερα.

www.arxaggelitika.gr